'Beoordeel beslissingen niet op kennis achteraf'

In dit artikel:

Pensioeneconoom Anne Laning betoogt dat pensioenbestuurders beslissingen om risico’s af te bouwen moeten worden beoordeeld op de informatie en afwegingen die op dat moment beschikbaar waren, niet op het rendement dat later toevallig wordt gerealiseerd. Dat is vooral relevant rond de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel, waarbij marktbewegingen vlak voor het invaren grote gevolgen kunnen hebben.

EW berekende dat pensioenfondsen door extra renteafdekking in aanloop naar het invaren mogelijk €18 miljard rendement zijn misgelopen, omdat de rente daarna steeg. Laning noemt ook pensioenkring Holland Casino. Daar werd een maand voor het invaren, op 1 mei 2025, na een marktschok door aangekondigde Amerikaanse importheffingen de aandelenblootstelling met futures verlaagd. Achteraf zou een hoger aandelenbelang meer rendement hebben opgeleverd.

Volgens Laning zijn zulke uitkomsten geen goede maatstaf voor de kwaliteit van de besluiten. Wie achteraf alleen naar het rendement kijkt, verwart het gerealiseerde scenario met de beslissing zelf. Extra renteafdekking of een lagere aandelenblootstelling verlaagt risico, maar kost mogelijk verwacht rendement. Ook een optie die achteraf onnodig lijkt, kan verstandig zijn omdat de premie de prijs was voor bescherming tegen een ongewenste koersdaling.

Besturen moeten daarom vooraf de kosten van derisking — transactiekosten en opgegeven verwacht rendement — afwegen tegen de reductie van het risico. Rond het invaren is dat risico tijdelijk extra belangrijk, omdat het collectieve vermogen op één moment wordt verdeeld over persoonlijke pensioenvermogens, reserves en compensatie. Een risico dat op lange termijn aanvaardbaar is, kan vlak voor die datum te groot zijn.

De beoordeling moet volgens Laning daarom kijken naar de zorgvuldigheid van de afweging, de aansluiting bij de vastgestelde risicohouding en de evenwichtige verhouding tussen prijs en risicoreductie voor deelnemers, gepensioneerden en sociale partners. Deze analyse hoort op grond van norm 24 van de Code Pensioenfondsen in het jaarverslag te staan. Een goede beslissing kan immers slecht uitpakken, terwijl een slechte beslissing toevallig goed kan uitpakken.