'Toekomstbestendig fondsbestuur streeft naar constructief conflict'

In dit artikel:

De pensioensector richt zich tijdens de invoering van de Wet toekomst pensioenen (Wtp) sterk op de inhoudelijke en organisatorische veranderingen, maar verwaarloost volgens Margreet Oostenbrink de vernieuwing van de bestuurskamer. Dat is riskant: nieuwe maatschappelijke en bestuurlijke uitdagingen kunnen niet effectief worden aangepakt met uitsluitend dezelfde mensen en werkwijzen als in het verleden.

Oostenbrink stelt dat bestuurskwaliteit niet alleen afhangt van ervaring of de aanwezigheid van jonge bestuurders. Doorslaggevend is of besturen verschillende perspectieven, generaties, ervaringen en deskundigheden bijeenbrengen en die productief met elkaar verbinden. Alleen nieuwe bestuurders toevoegen is echter onvoldoende, omdat zij zich vaak aanpassen aan de bestaande bestuurscultuur. Besturen moeten daarom leren verschillen en constructieve spanning te benutten, in plaats van vooral consensus na te streven.

Bestuursverversing moet volgens Oostenbrink een strategisch proces worden. Fondsen zouden niet alleen een individuele vacature moeten invullen, maar moeten bepalen welke bestuurskamer over vijf jaar nodig is om hun maatschappelijke opdracht uit te voeren. Daarbij kunnen wisselingen ook buiten de gebruikelijke bestuurstermijnen nodig zijn; die termijnen zijn volgens haar een kader en geen onaantastbaar recht. In de sector wordt volgens haar te weinig en te laat vernieuwd.

Een periodieke ‘perspectiefaudit’, bijvoorbeeld als onderdeel van de jaarlijkse bestuursevaluatie, kan blinde vlekken zichtbaar maken. Besturen onderzoeken dan welke stemmen domineren, welke aannames niet worden bevraagd en welke perspectieven ontbreken. Daarnaast pleit Oostenbrink voor wederkerig mentorschap, waarbij ervaren en nieuwe bestuurders van elkaar leren. Ook mensen die perspectieven kunnen verbinden en constructieve spanning organiseren, verdienen volgens haar een gelijkwaardige plek naast inhoudelijke experts.

De voorgestelde veranderingen zijn direct uitvoerbaar en vereisen geen wetswijziging of nieuwe governancecode. Fondsen kunnen beginnen met het aantrekken van bestuurders uit andere generaties en sectoren en met het ontwikkelen van een cultuur waarin nieuwsgierigheid belangrijker is dan gelijk krijgen. Oostenbrink schrijft op persoonlijke titel; zij is managementconsultant, leiderschapscoach en voorzitter van pensioenfonds SNS Reaal.